2. GökTürk Devleti
Çin egemenliğinde geçen elli yıllık süre zarfında Çin’in kuzey sınırlarına yerleşmiş olan TÜrkler, büsbütün örgütsüz değildiler. Başlarında olan başbuğlar, Çinliler tarafından kabul edilmiş kimselerdi.

     Bu başbuğlardan birisi, Doğu Köktürk devletinin son hükümdarının soyundan gelen Kutlug adlı bir “şad“dı. Kutlug, 681’de maiyetindeki birkaç kişi ile beraber Çin Seddi’nin dışında kalan Yin-Şan dağlarına kaçar. Bu önemli olay, başka Türk boylarının Kutlug’un arkasından giderek onun bu cesur hareketine güç katmasına sebep olur. Bu boylar, Yin-Şan dağlarının vadilerinde, Çinliler’den gayet iyi sakalabilmişler ve günden güne artmışlardır.

     Sadece askerî bir kişilik değil, aynı zamanda devlet adamı olan Tonyukuk da Kutlug’un milli gayeleriyle coşarak, Türk devletini bir kez daha kurmak için onu sürekli teşvik etmiştir. Doğu Türkleri’nin 679 yılından beri sürdürdükleri bağımsızlık mücadelesi başarıyla sonuçlanır. Çin’e karşı yapılan başarılı savaşlar sonucu Kutlug Kağan, 682’de 2. Köktürk Kağanlığı’nı kurar ve diğer bütün Türk boyları da böylelikle bağımsızlıklarına kavuşur. Bundan dolayı Kutlug Kağan’a “halkı, milleti derleyip toplayan” anlamına gelen “İlteriş” ünvanı verilir.

     2. Türk Kağanlığı’nın kuruluşu yazıtlarda da anlatılır. İlteriş, akıllıca politikalar yürüterek Çin’de hapiste bulunan Tonyukuk’u kurtarıp yanına alır. Zeki ve plancı bir kişiliğe sahip olan Tonyukuk, göreve gelir gelmez başkaldıran Oğuzlar’la mücadeleye girişi; bunda da başarılı olur. Ağır yenilgiye uğrayan Oğuzlar gelip İlteriş Kağan’a tâbi olurlar. Bu zafer haberi duyulur duyulmaz, Türkler’e her taraftan kayıtsız şartsız tâbi olmak isteyen birçok diğer Türk boyları da gelirler. Tutsak edilen Türkleri kurtarmaya çalışan İlteriş, Çinlilerle on yedi kez, Kıtanlar’la yedi kez, Oğuzlarla beş kez savaşmış, Türgişlerle yaptığı savaşta 691 yılında ölmüştür.

     İlteriş’in ölümünün ardından oğulları Bilge Kağan ve Kül Tigin’in yaşları küçük olduğu için, yerine kardeşi Kapgan (692-716) geçer. Kapgan zamanında devlet daha da güçlenmiş, çağının en büyük kuvveti hâline gelmiş, bütün Türk boyları onun idaresine geçmiş ve Çin ile iyi ilişkiler kurulmuştur. Kapgan Kağan’ı istemeyen Çin idaresi onu Bayırkular’ın reisine öldürtmüştür. Kapgan’ın yerine vasiyeti gereği oğlu geçerse de, İlteriş’in oğlu Kül Tigin bu durumu kabul etmeyip ağabeyi Bilge Kağan’ı (716-734) tahta oturtur. İlteriş’in iki oğlu, idareyi ele geçirince Kapgan’ın oğlunu ve kardeşlerini öldürtür.

     Bilge Kağan ve Kül Tigin döneminde, tecrübeli devlet adamı Tonyukuk’un tavsiyeleri sonucu Çin ile iyi ilişkiler kurulur. Orhun Yazıtları‘nda da anlatılan parlak dönem fazla sürmez. 731 yılının ilkbaharında Kül Tigin vefat eder ve yapılan pek çok savaşta ordunun kumandasında büyük yararlıklar gösteren Kül Tigin’in ölümüyle Bilge Kağan yalnız kalır.

     Kağanlığın yıkılışına yol açan en önemli etken, devletin başta gelen unsurları olan Basmıl, Karluk ve Uygurlar arasındaki iktidar çekişmesi olmuştur. İç çatışmalar KökTürk  Kağanlığı’nın yıkılmasına neden olduğunda, 2. Kağanlık döneminin doruğunda idi. Bilge Kağan, vezirlerinden Mey-lo-çue tarafından zehirlenmiş ve 25 Kasım 734 yılında ölmüştür. İktidar çekişmesini sonunda Uygurlar kazanmış ve 745’te Uygur Devleti kurulmuştur.

16 Türk Devleti SıralamasıBüyük Hun İmparatorluğunun Kuruluşu (M.Ö. 220)Batı Hun İmparatorluğuAvrupa Hun DevletiAk Hun İmparatorluğuTarih'te GökTürk Kağanlığı

Bu İçeriğe Tepki Ver (en fazla 3 tepki)

Facebook Yorumları



Disqus Yorumları